พุทธิจริต

สังเกตจาก ๕ ทาง

วิสุทธิมรรค III.87–96 · พุทธิจริตกับโทสจริตแสดงออกภายนอกคล้ายกัน

อิริยาบถ

เดินกระแทก เหมือนเท้าจิกพื้น

กิจ

กวาดเร็ว แรง เสียงดัง ไม่เรียบ

โภชนะ

ชอบรสเปรี้ยวหยาบ กินเร็ว คำใหญ่

การดู

เห็นข้อเสียนิดเดียวก็ขัดใจ มองข้ามข้อดี

ธรรมปวัตติ

โกรธ ผูกโกรธ ลบหลู่ ริษยา ตระหนี่

กรรมฐานที่เหมาะ

จับคู่ตามวิสุทธิมรรค III.121

• มรณัสสติระลึกถึงความตาย · อุปจารสมาธิ
• อุปสมานุสสติระลึกถึงคุณของนิพพาน · อุปจารสมาธิ
• จตุธาตุววัตถานกำหนดแยกกายเป็นธาตุ ๔ · อุปจารสมาธิ
• อาหาเรปฏิกูลสัญญากำหนดความปฏิกูลในอาหาร · อุปจารสมาธิ

นอกจากนี้ยังมีกองที่เหมาะกับทุกจริต ได้แก่ กสิณดิน น้ำ ไฟ ลม แสงสว่าง ที่ว่าง และอรูป ๔

ทำไมจึงเหมาะ

• สี่กองนี้มีอารมณ์เป็นสภาวธรรมที่ลึกซึ้ง จึงได้เพียงอุปจารสมาธิ วิสุทธิมรรค VIII.40, VIII.249, XI.25, XI.42
• อารมณ์ที่ต้องใช้ปัญญาพิจารณาจึงน่าจะเหมาะกับผู้ที่ชอบพิจารณาโทษที่เป็นจริงของสังขาร (อนุมานจาก III.76) การตีความ

สิ่งแวดล้อมที่เกื้อกูล (สัปปายะ)

วิสุทธิมรรค III.97–102 · เขียนไว้สำหรับพระภิกษุ บางข้อจึงต้องปรับใช้

ทุกด้าน

คัมภีร์ว่าไม่มีสิ่งใดที่ถือว่าไม่สัปปายะสำหรับพุทธิจริต

ถ้าปรับใช้ที่บ้าน ปรับได้ตามสะดวก สิ่งสำคัญคือเวลาที่ไม่ถูกรบกวน การตีความ