วิตกจริต

สังเกตจาก ๕ ทาง

วิสุทธิมรรค III.87–96 · วิตกจริตกับโมหจริตแสดงออกภายนอกคล้ายกัน

อิริยาบถ

เดินลากเท้า ไม่เป็นจังหวะ

กิจ

กวาดลวก ๆ เหลือเป็นหย่อม ๆ

โภชนะ

กินไม่เลือก หกเลอะ ใจลอย

การดู

คล้อยตามคนอื่น เขาชมก็ชม เขาติก็ติ

ธรรมปวัตติ

ง่วง หดหู่ ฟุ้งซ่าน ลังเล ดื้อรั้น

กรรมฐานที่เหมาะ

จับคู่ตามวิสุทธิมรรค III.121

• อานาปานสติสติกำหนดลมหายใจเข้าออก · ครบรูปฌาน ๔

นอกจากนี้ยังมีกองที่เหมาะกับทุกจริต ได้แก่ กสิณดิน น้ำ ไฟ ลม แสงสว่าง ที่ว่าง และอรูป ๔ · หากเลือกกสิณ ให้ใช้วงกสิณขนาดเล็ก เพราะวงใหญ่ทำให้ความคิดแล่นไปไกล

ทำไมจึงเหมาะ

• พระสูตรสอนว่าให้เจริญอานาปานสติเพื่อตัดวิตก และวิสุทธิมรรคก็อ้างพระสูตรนี้ อุทาน ๔.๑; วิสุทธิมรรค III.122
• ผู้มีวิตกจริตควรใช้กสิณวงเล็ก เพราะอารมณ์ใหญ่ทำให้จิตซัดส่าย วิสุทธิมรรค III.102, III.121

สิ่งแวดล้อมที่เกื้อกูล (สัปปายะ)

วิสุทธิมรรค III.97–102 · เขียนไว้สำหรับพระภิกษุ บางข้อจึงต้องปรับใช้

ที่อยู่

มิดชิด เช่น ถ้ำลึกหรือป่าทึบ ไม่ใช่ที่โล่งมองเห็นสวน หมู่บ้าน หรือภูเขาไกล ๆ

อารมณ์

อารมณ์เล็ก เช่น กสิณวงเล็ก

ด้านอื่น

ถือตามราคจริต คือเรียบง่าย ไม่ชวนติดใจ

ถ้าปรับใช้ที่บ้าน มุมเล็ก ๆ ปิดมิดชิด สิ่งเร้าน้อย ปิดการแจ้งเตือนโทรศัพท์ การตีความ