จริต ๖ · คู่กับสัทธาจริต
ราคจริต
rāga-carita
หนักในความรักสวยรักงาม — ละเอียด ประณีต ชอบของสวยงาม ติดใจง่าย เห็นข้อดีนิดเดียวก็ชอบ แต่ไม่ค่อยเห็นข้อเสีย
สังเกตจาก ๕ ทาง
วิสุทธิมรรค III.87–96 · ราคจริตกับสัทธาจริตแสดงออกภายนอกคล้ายกัน
- อิริยาบถ
- เดินนุ่มนวล ค่อย ๆ วางเท้า ยกเท้าเรียบ
- กิจ
- กวาดลานเรียบร้อย สะอาด สม่ำเสมอ
- โภชนะ
- ชอบรสหวานมัน กินช้า ละเลียดรส
- การดู
- เห็นของงามนิดเดียวก็ติดใจ มองข้ามข้อเสีย
- ธรรมปวัตติ
- มารยา โอ้อวด อยากได้ ไม่สันโดษ
กรรมฐานที่เหมาะ
จับคู่ตามวิสุทธิมรรค III.121
นอกจากนี้ยังมีกองที่เหมาะกับทุกจริต ได้แก่ กสิณดิน น้ำ ไฟ ลม แสงสว่าง ที่ว่าง และอรูป ๔
ทำไมจึงเหมาะ
- อสุภะแต่ละแบบแก้ความติดใจคนละอย่าง เช่น ซากพองแก้ความติดใจในรูปทรง โครงกระดูกแก้ความติดใจในฟันสวย วิสุทธิมรรค VI.85
- พระสูตรสอนว่าให้เจริญอสุภะเพื่อละราคะ อุทาน ๔.๑ เมฆิยสูตร
สิ่งแวดล้อมที่เกื้อกูล (สัปปายะ)
วิสุทธิมรรค III.97–102 · เขียนไว้สำหรับพระภิกษุ บางข้อจึงต้องปรับใช้
- ที่อยู่
- เรียบง่าย ไม่สวยงาม ทรุดโทรม ไม่น่าติดใจ
- เครื่องนุ่งห่มและของใช้
- หยาบ เก่า หนัก รูปไม่สวย
- การเดินทางและผู้คน
- ทางไกล ขรุขระ ผู้คนไม่ค่อยใส่ใจ
- อาหาร
- หยาบ พอให้อิ่ม
- อิริยาบถ
- ยืนหรือเดิน
- อารมณ์
- กสิณสีที่สีไม่บริสุทธิ์
ถ้าปรับใช้ที่บ้าน มุมนั่งที่โล่ง ไม่ประดับตกแต่ง ไม่มีของสวยงามให้ใจเกาะ การตีความ
วิสุทธิมรรคเองบอกว่าวิธีสังเกตจริตเป็นมติของอาจารย์ (III.96) คนส่วนใหญ่มีหลายจริตผสมกัน ครูผู้รู้จักท่านจะดูได้แม่นที่สุด