โทสจริต

สังเกตจาก ๕ ทาง

วิสุทธิมรรค III.87–96 · โทสจริตกับพุทธิจริตแสดงออกภายนอกคล้ายกัน

อิริยาบถ

เดินกระแทก เหมือนเท้าจิกพื้น

กิจ

กวาดเร็ว แรง เสียงดัง ไม่เรียบ

โภชนะ

ชอบรสเปรี้ยวหยาบ กินเร็ว คำใหญ่

การดู

เห็นข้อเสียนิดเดียวก็ขัดใจ มองข้ามข้อดี

ธรรมปวัตติ

โกรธ ผูกโกรธ ลบหลู่ ริษยา ตระหนี่

กรรมฐานที่เหมาะ

จับคู่ตามวิสุทธิมรรค III.121

• เมตตาปรารถนาให้เป็นสุข · ถึงตติยฌาน
• กรุณาปรารถนาให้พ้นทุกข์ · ถึงตติยฌาน
• มุทิตายินดีเมื่อผู้อื่นได้ดี · ถึงตติยฌาน
• อุเบกขาวางใจเป็นกลาง · จตุตถฌานเท่านั้น
• นีลกสิณสีเขียว (คราม) · ครบรูปฌาน ๔
• ปีตกสิณสีเหลือง · ครบรูปฌาน ๔
• โลหิตกสิณสีแดง · ครบรูปฌาน ๔
• โอทาตกสิณสีขาว · ครบรูปฌาน ๔

นอกจากนี้ยังมีกองที่เหมาะกับทุกจริต ได้แก่ กสิณดิน น้ำ ไฟ ลม แสงสว่าง ที่ว่าง และอรูป ๔

ทำไมจึงเหมาะ

• เมตตาเป็นเครื่องละพยาบาท และพรหมวิหารแต่ละข้อแก้กิเลสเฉพาะตัว วิสุทธิมรรค IX.108; อุทาน ๔.๑
• กสิณสีบริสุทธิ์เป็นอารมณ์ที่เกื้อกูลต่อโทสจริต (III.98) จึงน่าจะช่วยให้ใจที่ร้อนผ่อนคลายลง การตีความ

สิ่งแวดล้อมที่เกื้อกูล (สัปปายะ)

วิสุทธิมรรค III.97–102 · เขียนไว้สำหรับพระภิกษุ บางข้อจึงต้องปรับใช้

ที่อยู่

น่ารื่นรมย์ ร่มรื่น สะอาด มีน้ำ กลิ่นหอม

เครื่องนุ่งห่มและของใช้

เนื้อดี เบา สีงาม

การเดินทางและผู้คน

ทางเรียบ ไม่ไกล ผู้คนต้อนรับด้วยความเคารพ

อาหาร

สีสันดี รสดี พอเพียง

อิริยาบถ

นอนหรือนั่ง

อารมณ์

กสิณสีบริสุทธิ์

ถ้าปรับใช้ที่บ้าน มุมที่สะอาด สงบ อากาศดี มีต้นไม้หรือแสงนุ่ม ไม่มีเสียงรบกวน การตีความ