คำบริกรรม / หลักระลึกปฐวี ปฐวี
วิธีปฏิบัติ
- ทำวงกสิณขนาดราวกระด้งหรือขันน้ำ (กว้างประมาณ ๑ คืบ ๔ นิ้ว) ให้เรียบ ไม่มีตำหนิ
- นั่งห่างราว ๒ ศอกคืบ บนที่นั่งสูงพอดี ไม่ใกล้ไม่ไกลเกินไป
- ลืมตาดูพอประมาณ ไม่จ้องจนแสบตา สลับกับหลับตานึกถึงภาพ พร้อมบริกรรมในใจ
- ไม่พิจารณาสีหรือลักษณะ ตั้งใจไว้ที่ชื่อเรียก (บัญญัติ) ของกสิณนั้น
- เมื่อหลับตาแล้วเห็นภาพชัดเท่าลืมตา คือ อุคคหนิมิต — ไม่ต้องดูวงกสิณอีก นั่งภาวนาที่อื่นต่อได้
- ภาวนาต่อจนภาพใสเหมือนกระจกที่เช็ดแล้วหรือจันทร์พ้นเมฆ คือ ปฏิภาคนิมิต — นิวรณ์สงบ เกิดอุปจารสมาธิ
- รักษานิมิตไว้อย่างทะนุถนอม เลือกที่อยู่ อาหาร บุคคลที่สัปปายะ จนถึงอัปปนา (ฌาน)
ขนาดวงกสิณ: ผู้มีวิตกจริตควรใช้วงเล็ก เพราะวงใหญ่ทำให้ความคิดแล่นไปไกล ส่วนผู้มีโมหจริตควรใช้วงใหญ่ เพราะวงเล็กทำให้จิตยิ่งมัว